اساس خودسازي بر قبول اين اصل متکي است که انسان مي تواند با شناخت خود و رسيدن به مرحله "خودآگاهي" بر رفتار و انديشه و عواطف خود مسلط شود و خويشتن را از جبر محيط اجتماعي و فرهنگي آزار سازد خداوند مي فرمايد: قُل هَل يَستَوي الذِينِ يَعلَمُونَ وَالذِينَ لا يَعلمُونَ إنمَا يَتَذَکَر أولُوالبَاب. بگو يکسانند کساني که عالمند وآنهاييکه آگاهي ندارند بديهي است کساني متذکر مي شوند که عقل داشته باشند

در شرايطي که شخص از تسلط و آگاهي بر رفتار خود محروم است، در بيان خواسته وارضاي تمايلات خويش از شيوه ها و سرمشق هاي تحميل شده به وسيله فرهنگ وشرايط اجتماعي حاکم تبعيت ميکند ، افراد بنا به آنکه کدام موضع اجتماعي و اقتصادي  اشغال کرده و تحت کدام فرهنگ و نظام آموزشي تربيت شده باشد ، همانگونه عمل مي کند ، مي انديشد و در برابر حوادث مختلف عکس العمل نشان مي دهند.

وقتي ما به عوامل مسلط بر رفتار و انگيزه هاي عمل خود پي مي بريم ، مي توانيم تاثير آنها را خنثي کنيم و با تغيير دادن عوامل مزبور و جابجا کردن يا جايگزين کردن عوامل تازه تغييرات مطلوبي در رفتار خود وجامعه بوجود آورد.امام محمد غزالي چه زيبا بيان مي دارد که : عَلِمتُ الشَر لا لِلشَرِ لکِن لِلتَوَقِيهِ   بدي را ياد گرفتم نه بخاطر انجام دادنش بلکه براي اينکه از آن دوري کنم. و هنگاميکه از سيدنا حذيفه  رضي الله عنه سوال شد که چرا اينقدر از رسول الله در باره فتنه وآشوب مي پرسي ، جواب داد که : مَخَافَةَ أن أقَعَ فِيهِ   از ترس اينکه در آن بيفتم.

قرآن با تکيه بر استعداد انسان در ساختن و پروراندن شخصيت خويش ، خودسازي را به عنوان يک وظفيه و رسالت انساني مطرح مي کند. بايد دانست آدمي که در دامن طبيعت پر نعمت و در حصار زندانهاي طبيعت جامعه وفرهنگ و تاريخ رها شود ، شخصيت انساني او هرگز تکامل نمي يابد بويژه اگر در محيط زندگيش همه چيز فراهم باشد و هيچ نوع تلاش ومبارزه اي در زندکي او نباشد. خداوند مي فرمايد: قل سيرو في الارض فانظرو کيف کان عاقبة المکذبين  همچنين مي فرمايد: فَإذا قُضيََت الصَلاةَ فَانتَشِرُوا فِي الأرضِ وابتَغُوا مِن فَضلِ الله

بذر انسانيت در نهاد انسان براي آنکه رشد کند نياز به آبياري ومراقبت دارد تا جوانه زند و پوسته ضخيم خود را شکافته در سايه ي آگاهي و آزادي رشد کند و اگرنه ممکن است تا آخر عمر به صورت بذري به ظاهر مرده باقي بماند. ولذا رسول الله صلي الله عليه وسلم مي فرمايد: مثل الذي يذکر ربه والذي لا يذکر ربه مثل الحي والميت   کسي که ياد خدا را مي کند وکسي که نمي کند همانند زنده ومرده استُ. همچنين مي فرمايد : الذي ليس في جوفه شيئ من القرآن کالبيت الخرب  کسي که در درونش چيزي از قرآن نيست همانند خانه خرابه است .  و هر کس اين مسئوليت را درک کند و زمين وجود خويش را براي پرورش نهال انسانيت ،استعدادهاي خدايي آماده سازد و به شکوفايي آنها کمک کند در حقيقت شرايط آزادي خود را از جبرها و قيود گوناگون فراهم کرده و به رستگاري  آزادي رسيده است.

و اگر کسي از اين مهم غفلت کند و مدت درازي زمينه و شرايط رشد را نيابد ، تدريجا قدرت حياتي ورشد را از دست مي دهد و به طوري که هر اندازه آفتاب نور هدايت و آگاهي بر آنها بتابد بي حرکت باقي مي ماند. اما اميد هنوز باقي است و مي توان به تدريج توانايي هاي خود را دريافت .

 برگرفته از کتابي به نام گل سرخ توحيد  که با توجه به اينکه اين کتاب جلد نداشت به مولف آن نرسيدم اما کتابي بسيار جالب بود  که مطلبي، توجهم را به خود جلب کرد که با اندکي تصرف و تلخيص جلو ديدگان بينندگان مي باشد.

انا نحن نحيي الموتي ونکتب ما قدموا وآثارهم وکل شيئ احصيناه في کتاب مبين

وقف و يا همان خيريه جاريه مطابق آيه فوق پل اتباط ميان انسان بعد از مرگ و دنيا مي باشد ، نگهداشتن و قراردادن چيزي که ماندگاري داشته باشد و بتوان از فائده اش استفاده نمود را وقف گويند . که  ازرسول الله در حديثي نمونه هاي از وقف يا همان خيريه جاريه را تبيين شده ،: إن مما يخلف المؤمن من عمله وحسناته بعد موته علما نشره، أو ولدا صالحا ترکه، أو مصحفا ورثه، أو مسجدا بناه، أو بيتا لأبناء السبيل بناه، أو نهرا أجراه، أو صدقة أخرجها من ماله في صحته وحياته تلحقه بعد موته". 

 ترجمه : از کارهايي که بعد از انسان مسلمان به او نفع وثواب مي رساند  ودنبال او بعد ازمرگش مي رود، دانشي است که ياد داده ، فرزندي است که او را دعا مي کند ، قرآني است که از خود به جاي نهاده ، خانه اي است که براي رهگذران ساخته ، و رودي است که جاري نموده و صدقه اي که از مال خودش هنگام صحت وسلامتي و در زندگي خود پرداخت نموده .

البته بايد توجه داشت که دامنه وقف خيلي وسيع است همانطوري که در حديث فوق بيان شده وعمل صحابه که نزديک ترين مردم براي فهم دين بوده اند اينچنين است که طبق نقلهايي که به ما رسيده در موضوع هاي مختلفي به اين عمل خداپسندانه همت گماشته اند از وقف بر فرزندان ، برادر ، خاندان ، فقراء ومساکين و حتي حيوانات و ..... بوده است .

نکته قابل توجه ،اجري صحيح وقف مي باشد که نظارت بر اجراي صحيح آن از نکاتي است که بايد به آن توجه خواص نمود که خود هم وسيله ايست براي تشويق ديگران به انجام وقف مي باشد. که مي توان به جرات گفت که درصد بالايي از درآمد بيت المال وقف بوده است .

که روزگاري بيت المال به آنجا مي رسد که براي مصرف آن در کوچه وخيابان دنبال اين بوده اند که موارد مصرف را پيدا کنند (دوران خلافت عمربن عبدالعزيز شاهد بر اين گفتار مي باشد )  البته نتيجه اداره صحيح وقف به صورت خاص وبيت المال به صورت عام مي باشد.

اگر ما هم بيشتر به اطرافمان توجه کنيم بزگترين آثاري که از مسلمان گذشته به جاي مانده وقفياتي هستند که گواه بر همت بالاي آنهاست که وقف را به صورت شايسته اجرا مي نمودند ( نه اينکه در فکر ابن باشند که حداقل مال رامصرف شود ) بهترين گواه مسجد سلطان محمد فاتح در استانبول است که بيش از 600 سال از بناي آن مي گذرد و مسلمانان هنوز از آن بهره برداري مي نمايند . البته اگر ما به اطراف خود نه به اين دوري توجه کنيم باز هم مشاهده خواهيم کرد بر ساحل بندرکنگ مسجدي است که تاريخ ان به بيش از 400 سال مي رسد که هنوز ايستاده است و گواه همت گذشتگان مي باشد که اگر متروکه نمي شد مطمئنا هنوز مورد استفاده قرار مي گرفت.

همه دنيا براي آسايش انسان آفريده شده و دين ،انسان را به زندگي بر زمين و آباد نمودن آن تشويق مي نمايد، و گرفتن حق خود از دنيا حق مسلم هر انساني مي باشد خداوند وقتي داستان قارون را ذکر ميکند يکي از سفارشاتي که به او مي شود اين است که سهم خود را ازدنيا فراموش نکند:

(ولا تنس نصيبک من الدنيا).

بايد توجه داشت که رسيدگي به حقوق فردي خود اولين موضوعي است که هر فرد مسلماني که مي خواهد  مطابق  حديث  رسول الله  - که مي فرمايد :  بهترين  مردمان کسي است که به ديگران بيشتر نفع برساند. - زندگي کند ، بايد به آن توجه نمايد و اگر ما به نصوص شرعي توجه کنيم و عملکرد رسول الله جلو ديدگان خود قرار دهيم  اين موضوع را بهتر فهم مي کنيم.

نقل مي شود  که  يکي از شاگردان  رسول الله  در فراش مرگ بود و خواست کل مال خود را بر مسلمانان وقف بنمايد  که رسول الله از او قبول نکرد  و در انتها  با 3/1 موافقت نمود و فرمود باز هم  3/1  زياد است و توجه  به  حقوق خود  و فرزندان را به  او سفارش مي نمايد  و مي فرمايد :اگر فرزندانت را در آينده بي نياز رها کني بهتر است.

همچنين در حديثي آمده که : خداوند دوست دارد که آثار نعمتش، بر بنده اش مشاهده شود.

                                              واما بنعمة ربک فحدث